pijltje   lezingen
     
zaal   Het Rijksmuseumgebouw, geschiedenis van een instituut
Het instituut dat we nu het Rijksmuseum noemen, ontstond al in 1800 als Nationale Konst-Gallerij in Paleis Huis ten Bosch.
Pas na veel politieke schermutselingen werd in 1885 het huidige Rijksmuseumgebouw geopend, ontworpen door architect Pierre Cuypers. Ook de huidige verbouwing heeft de nodige discussies opgeleverd. In deze lezing neem ik u mee langs anekdotes en gekonkel, ontwerpen, idealen en weerbarstige praktijk, verbouwingsperikelen van toen en nu, en prachtige restauraties.
rembrandt   Het koninklijk Paleis op de Dam
Het voormalige stadhuis van Amsterdam is een van de belangrijkste bezienswaardigheden van Amsterdam.
Het classicistische ontwerp van Jacob van Campen uit 1648 is van buiten rustig, recht en robuust. Maar als u binnenkomt,
weet u niet wat u ziet. De symmetrische architectuur is overgoten met een uitbundige laag barokke versieringen.
Tientallen marmeren beelden, schilderijen en prachtige plafonddecoraties verbergen interessante symboliek.
Mijn verhaal gaat over het gebouw, de zeventiende eeuwse decoraties en hun betekenis, en over de net gerestaureerde
empire meubilering uit de Franse tijd.
rembrandtwortels   Meesterwerken van de Gouden eeuw
Veel mensen kennen de topstukken uit de Nederlandse zeventiende eeuwse schilderkunst wel, de Nachtwacht van
Rembrandt en het Melkmeisje van Vermeer lijken oude bekenden. Toch zal mijn verhaal  over  de diepere achtergronden
en recente ontdekkingen over een hele reeks van dit soort wereldberoemde kunstwerken u verrassen.
jan six   Jan Six en Rembrandt
Rembrandt schilderde in 1654 een prachtig portret van zijn rijke vriend Jan Six, geliefd intellectueel en kunstverzamelaar.
Het werd een van de mooiste portretten ooit, en is nog steeds in bezit van de nazaten Six. Na de restauratie van het Sixhuis
aan de Amstel zal het schilderij daar weer in de woonkamer hangen, maar voortaan zal het ook om het jaar twee maanden
te zien zijn in het Rijksmuseum. Mijn verhaal gaat over de bijzondere vriendschap tussen Jan Six en Rembrandt,
en de bijzonderheden van het indrukwekkende en veelzeggende portret. Voor het artikel Jan Six klik hier.
meisje met haan   Gabriel Metsu
Gabriël Metsu schilderde vooral verfijnde genrestukjes, voorstellingen van het alledaagse leven van gewone mensen,
en vanaf de jaren ook rijke burgers in modieuze kleding en luxe interieurs. Die werkelijkheid was echter een illusie,
en de burgers lang niet altijd zo keurig als ze er uit zien. Zijn geweldige techniek en de vele verhalende details en
verborgen symboliek maakten Gabriël Metsu in zijn eigen tijd zeker zo geliefd als zijn leeftijdsgenoot Johannes Vermeer.
Mijn verhaal neemt u mee langs de overeenkomsten en verschillen tussen deze twee schilders en we gaan uitgebreid in
op de stijl, de ontwikkeling en de soms pikante betekenis van de kunst van Gabriël Metsu.

gabriel metsu   Symboliek in genreschilderijen
Die calvinistische Hollanders toch, zo streng en preuts ? Nou, dat viel nogal mee! In de vele genreschilderijen van
de Gouden Eeuw zit veel symboliek, soms openlijke grappen, en soms meer verborgen verhalen over hoe een mens zou moeten zijn maar meestal niet is. Stichtelijke vermaningen over vergankelijkheid van het leven naast grappige
verwijzingen naar de zinnelijke liefde, ter lering en vermaak, met de nadruk op dat laatste.
flamingo   De onderneming van Maria Sybilla Merian
Maria Sybilla Merian (1647-1714) was een uitzonderlijke vrouw. Behalve wetenschappelijk onderzoeker van insecten en planten was zij ook kunstenares en ondernemer.  Zij heeft haar hele leven moeten werken om zichzelf en haar kinderen te onderhouden en haar onderzoek te financieren. Daarin was ze heel vindingrijk, binnen de beperkingen van haar tijd
en sexe. Dat ze ook veel lef had blijkt wel uit het feit dat ze op op de voor die tijd hoogbejaarde leeftijd van 52 jaar, een gevaarlijke reis naar Suriname ondernam. De daaruit ontstane publicatie Metamorphosis Insectorum Surinamensium gaf
zij in eigen beheer uit in Amsterdam en is nog altijd te bewonderen in de Artis bibliotheek
georgia o'keeffe   Vrouwen in de kunstgeschiedenis
In de canon van de kunstgeschiedenis worden vrouwelijke kunstenaressen nog altijd onderbelicht, terwijl we heel goed
weten dat ze er wel degelijk waren. Minder dan mannen, en een Groot Genie als Michelangelo zit er niet tussen,
maar om nu te stellen dat er geen grote vrouwelijk kunstenaars zijn geweest, zoals kunsthistoricus Linda Nochlin in
1971 deed, daar zult u het na mijn verhaal hartgrondig mee oneens zijn.
alfred   Alfred Stevens
Niet alle kunstenaars deden mee met het impressionisme, de meesten níet zelfs. Maar aan een succesvolle en geliefde
society schilder zoals Alfred Stevens werd in de modernistische kunstgeschiedschrijving weinig aandacht besteed,
omdat hij niet als vernieuwend werd gezien. Dat ga ik even rechtzetten, door veel voorbeelden van zijn schilderijen met bourgeois dames in modieuze jurken of japanse kimono’s, waarin soms zichtbare invloeden van zijn vriend Monet,
maar ook een vasthoudende eigenheid.
naturalisme   Naturalisme
Een van de meest dominante stromingen in de Europese en Amerikaanse kunst van de tweede helft van de negentiende
eeuw was het naturalisme, een variant op het al eerder ontstane realisme. Naturalisten wilden ook de werkelijkheid van de moderne tijd afbeelden, maar niet in een controversiele stijl. Ze vonden dat academische precisie een geschikter middel
was om de realiteit begrijpelijk en zichtbaar te maken. Foto’s werden daarbij veelvuldig gebruikt als hulpmiddel om
een illusie van de werkelijkheid te geven. De onderwerpen varieerden van stakingen en verpaupering, tot onschuldige
kinderen en verstilde boottochtjes op koele Finse meren.
van Gogh   Vincent van Gogh
Bij de naam Vincent van Gogh denkt men aan zonnebloemen en bloesemtakken, korenvelden en een afgesneden oor.
Toch zijn dat slechts de uitingen van de laatste twee jaar van zijn 37-jarige leven. Mijn verhaal geeft u een completer
beeld van de lange zoektocht van een intelligent en gevoelig man, die zijn passies probeert te vertalen naar tekeningen
en olieverf op doek. Vanuit de donkere aardappeleters in Nederland, en lichte zelfportretten in Parijs, vond hij uiteindelijk
in het felle licht en de diepe kleuren van de natuur in het zuiden van Frankrijk zijn eigen unieke stijl.
Kees van Dongen   De muzen van Kees van Dongen
Een gewone Rotterdamse jongen schopte het in Parijs in de eerste jaren van de twintigste eeuw tot een van de leidende
figuren in de kring van Fauvisten, zo genoemd vanwege hun woeste kleuren en wilde verfstreken. Het leven van
Kees van Dongen was al net zo woest en wild, de feesten in zijn atelier waren berucht. Hij versleet diverse vrouwen en
talloze minnaressen, en van veel van hen maakte hij prachtige portretten. De eerste jaren vrouwen van de straat in harde kleuren, later dames uit hogere kringen en gevierde actrices in zachtere tinten.  Zelfs toen hij al 77 was vroeg hij de toen
net 20-jarige Brigitte Bardot om voor hem te poseren.
vaas   Art Nouveau en Art Deco
Art Nouveau is een stijl die we vooral terugzien in de toegepaste kunsten. Niet zozeer dus in schilderijen, maar wel in
meubels, keramiek, sieraden, mode en architectuur. Het is het design van de decennia rondom de eeuwwisseling, met
een zeer korte maar hevige bloeitijd. Jugendstil is de Duitse naam voor deze stijl van zweepslaglijnen en sprookjesachtige vormen. Ambachtelijke produkten van grote luxe, maar ook machinaal gedrukte reclameposters van Toulouse Lautrec en Alphons Mucha. De Art Deco is de decoratieve stijl van de periode tussen de twee wereldoorlogen, en veel geometrischer
van vorm. U komt erachter wat de stijlkenmerken en inspiratiebronnen van Art Nouveau zijn, we bekijken prachtige
voorbeelden uit verschillende landen en stromingen binnen de Art Nouveau, en waarin het van Art Deco verschilt.
Boldini   Mode en kunst in de Belle Epoque
De Belle Epoque is de relatief rustige en welvarende periode tussen 1875 en 1914. De tijd van de Art Nouveau, Cabarets op Montmartre, luxe winkels aan brede boulevards,  wereldtentoonstellingen in Parijs. In de kunsten buitelden de vernieuwingen over elkaar heen, van Impressionisme naar Pointillisme, Symbolisme, Fauvisme tot aan Abstractie.In de mode verscheen de Queue de Paris, een soort opgevuld kussen aan de achterkant onder de rokken. Vrouwen werden met zeer strakke corsetten in een S-bocht gewrongen, terwijl het silhouet ten tijde van de Titanic juist weer heel lang en slank werd. Ik neem u mee langs al deze stijlen en zet het in context, met veel mooie afbeeldingen.
matisse   Matisse tot Malevich
De eerste 15 jaar van de twintigste eeuw horen tot een van de meeste heftige periodes in de kunstgescheidenis.
Het is een tijd waarin veel kunstenaars op zoek zijn naar totale vernieuwing in de kunst, en naar de diepere
betekenis ervan. Matisse en de andere Fauvisten zoeken het daarbij in felle kleuren en wilde penseelstreken,
Picasso en Braque gaan juist op zoek naar de pure vorm en worden spottend Cubisten genoemd. Een aantal Russen,
waaronder Malevich, komen uiteindelijk via allerlei experimenten uit op totale abstractie.Ik wijs u de weg van Matisse
tot Malevich.
YSL Mondriaan   Yves Saint Laurent, modeontwerper en kunstverzamelaar
Een van de meest invloedrijke mode-ontwerpers van de twintigste eeuw was Yves Saint Laurent. Hij kreeg vrouwen in
het broekpak, doorbrak conventies met zijn doorkijkbloezen, en maakte van de traditionale mannensmoking een sexy
en tijdloze vrouwelijke outfit voor de avond. Daarnaast was hij een groot kunstliefhebber die voor zijn couture ook
regelmatig inspiratie vond in beelden, schilderijen en niet-westerse culturen. Zijn veelzijdige kunstverzameling werd na
zijn dood voor miljoenen geveild. We bekijken de ontwikkeling van Yves Saint Laurent als ontwerper, en de relatie
tussen zijn mode en kunst.
victor en rolf   Viktor & Rolf, mode of Kunst
De kledingstukken van het inmiddels befaamde Nederlandse ontwerpersduo Viktor Horsting en Rolf Snoeren, waren
zeker in hun beginjaren zo origineel en extravagant, dat het eerder kunstobjecten waren dan draagbare mode. De eerste aankopen van hun werk, midden jaren negentig, werden dan ook door musea gedaan. Thema’s die in hun couture steeds terugkeren zijn transformatie, performance, surrealisme, omkering, uitvergroting en paradoxen.Vanaf ongeveer 2000
breken ze door in de prêt-a-porter. Ook daarin refereren ze veelvuldig aan moderne kunst. Ondanks commerciële samenwerkingen met bedrijven, zoals met H & M in 2006, blijven ze zeer eigenzinnig. Een Viktor&Rolf ontwerp is soms
gewoon kleding, maar soms ook echt een kunstwerk.